مطالعات زبان، ادبیات و گفتمان راهبردی

مطالعات زبان، ادبیات و گفتمان راهبردی

روایت‌شناسی شناسی داستان کشته شدن ایرج در شاهنامه بر اساس نظریه ساختگرای گریماس

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه افسری امام علی(ع)
چکیده
نگاه ساختاری و روایت‌شناسانه به آثار ادبی به سبب بررسی عناصر دورن متنی و کشف الگوی پیوند آنها، زمینه‌های شناخت بهتر از ماهیت ادبیات را فراهم می‌آورد. گریماس مانند سایر ساختارگرایان به پیروی از زبان‌شناسی سوسوری در جستجوی دستور همگانی روایت است و داستان‌ها را با وجود تفاوت‌هایشان متأثر از یک الگو و ساختار می‌داند. این پژوهش نشان می‌دهد که داستان‌های شاهنامه و به طور ویژه داستان کشته شدن ایرج و ستاندن انتقام او از سلم و تور، به رغم سادگی ظاهری آنها از الگوی ساختاری و روایی کامل و منظمی برخوردار است و در قالب نظریه‌های روایت‌شناسی قابل بررسی و ارزیابی است. بن‌مایه‌های زنجیره‌ای مکرری در اغلب داستان‌های شاهنامه رؤیت می‌شود و روابط حاکم میان شخصیت‌های داستانی از نظام و منطق ویژه‌ و خردمندانه‌ای برخوردار است. این بررسی نشان می‌دهد ساختار روایی داستان کشته شدن و ستاندن انتقام ایرج از سلم و تور، با الگوی جهانی روایت مطابقت دارد و هنر فردوسی را در چینش عناصر روایت نمایان ساخته، انسجام روایی و ساختاری شاهنامه را تأیید می‌کند. این پژوهش، تحقیقی بنیادی است. روش تحقیق این جستار، «روایت‌شناسی ساختگرا بر مبنای نظریۀ گریماس» است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Narrative of the Story if Iraj’s Death in the Shahname

نویسندگان English

Mohammadreza Irvani
یحیی Hosseinaei
Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Imam Ali (PBUH) University
چکیده English

The structural and narratological analysis of literary works serves as a foundation for a deeper comprehension of literature by scrutinizing the elements within the text and unraveling their interconnected patterns. Grimas, aligning with other structuralists, adopts Saussure's linguistic framework to explore the universal order of narrative, positing that stories, despite their variations, adhere to discernible patterns and structures. This study demonstrates that the Shahnameh's stories, particularly the narrative surrounding the killing of Iraj and his subsequent revenge against Salem and Tor, exhibit a comprehensive and consistent structural and narrative framework. Despite their apparent simplicity, these stories can be methodically examined and assessed through narratological theories. Chain motifs recur in various Shahnameh narratives, and the hierarchical relationships among fictional characters display a discerning and rational system. This analysis reveals that the narrative structure of Iraj's killing and revenge aligns with the universal narrative pattern, highlighting Ferdowsi's artistry in organizing narrative elements and affirming the narrative and structural coherence of the Shahnameh. This study represents foundational research, employing a "constructivist narratology based on Grimas theory" as the research methodology.

کلیدواژه‌ها English

Shahnameh
Narration
Grimas
Iraj
Salem and Tour
Structuralism
احمدی، بابک (1372)، ساختار و تأویل متن، جلد اول: نشانه شناسی و ساختارگرایی، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز
استاجی، ابراهیم، رمشکی، سعید (1392)، «تحلیل ریخت‌شناسی داستان سیاوش بر اساس نظریۀ ولادیمیر پراپ» متن‌شناسی ادب فارسی، شماره 19، صص37-52
اسکولز، رابرت (1383)، درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات،ترجمة فرزانة طاهری، تهران: مرکز
ایگلتون، تری (1383)، پیش‌درآمدی بر نظریة ادبی، ترجمة عباس مخبر، مرکز، تهران: مرکز
برتنس، هانس (1384)، مبانی نظریة ادبی، ترجمة محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: ماهی
پروینی، خلیل و هومن ناظمیان(1387)، الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربردهای آن در روایت‌شناسی، دوفصلنامه علمی – پژوهشی «پژوهش زبان و ادبیات فارسی»، شماره یازدهم، صص 203-183
پراپ، ولادیمیر (1368)، ریخت‌شناسی قصه‌های پریان، ترجمه فریدون بدره‌ای، چاپ اول، تهران: توس
بیشاپ، لئونارد (1383)، درس‌هایی دربارۀ داستان‌نویسی، ترجمه محسن سلیمانی، چاپ سوم، تهران: سوره مهر
تایسن، لیس (1387)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، ترجمه مازیار حسین زاده و فاطمه حسینی، تهران: نگاه امروز/حکایت قلم نوین.
تولان، مایکل (1386)، روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی ـ انتقادی، ترجمة فاطمة علوی و فاطمة نعمتی، تهران: سمت
سجودی، فرزان (1384)، نشانه شناسی و ادبیات، تهران: فرهنگ کاوش.
سجودی، فرزان(1388)، ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی، تهران: طرح نو.
سرامی، قدمعلی(1388)، از رنگ گل تا رنج خار؛ شکل‌شناسی داستان‌های شاهنامه، تهران: علمی فرهنگی
سلدن، رامان (1384)، راهنمای نظریة ادبی، ترجمة عباس مخبر، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
فردوسی، ابوالقاسم (1379) شاهنامه، دورۀ چهار جلدی(بر اساس دورۀ ده جلدی چاپ مسکو)، جلد اول، چاپ پنجم، تهران: قطره
فتحی، امیر، موسوی سید کاظم و صابری، طیبه (1394)، « بررسی ساختاری طرح داستان فریدون بر اساس نظریه‌های ساختارگرایان»، فصلنامه علمی- پژوهشی کاوش نامه، شماره 31، صص166-195
نبی‌لو، علیرضا (1389)، «روایت‌شناسی داستان بوم و زاغ در کلیله و دمنه»، فصلنامه علمی-پژوهشی ادب پژوهی، شماره چهاردهم، صص7-28.
گرین، کیت و لیبهان، جیل (1383)، درسنامة نظریه و نقد ادبی، گروه مترجمان، تهران: روزنگار
مکاریک، ایرنا ریما (1384)، دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر، مهران مهاجری و محمد نبوی، چاپ اول، تهران: انتشارات آگه
میرصادقی، جمال(1382)، ادبیات داستانی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی
سید کاظم موسوی، طاهری عبدوند، ابراهیم (1394)، «رویکرد روایت شناسی به شخصیت و سرنمون ازلی با تکیه بر داستان‌های شاهنامه»، نشریه علمی -پژوهشی شعرشناسی، شماره 23، صص 177-198